Công trình hết niên hạn sử dụng không đồng nghĩa với việc bắt buộc phải dừng khai thác ngay, nhưng cần được kiểm tra, đánh giá hiện trạng và mức độ an toàn trước khi tiếp tục sử dụng. Kết quả kiểm định sẽ là cơ sở để xác định công trình còn đáp ứng yêu cầu khai thác, cần sửa chữa, gia cường hay phải hạn chế sử dụng nhằm đảm bảo an toàn cho người và tài sản. Cùng BỐN IBST tìm hiểu rõ hơn trong bài viết dưới đây.
Công trình hết niên hạn sử dụng và khả năng tiếp tục khai thác
Khi công trình hết niên hạn sử dụng, việc có tiếp tục khai thác hay không cần dựa trên tình trạng kỹ thuật thực tế và kết quả đánh giá an toàn. Không nên chỉ căn cứ vào số năm sử dụng để quyết định giữ lại hay ngừng sử dụng công trình.
Công trình hết niên hạn sử dụng được hiểu như thế nào?
Công trình hết niên hạn sử dụng là công trình đã đạt đến thời hạn sử dụng theo thiết kế hoặc thời hạn được xác định trong hồ sơ, tiêu chuẩn và quy chuẩn áp dụng. Khi đó, cần đánh giá lại các yếu tố như:
- Mức độ xuống cấp của vật liệu và cấu kiện.
- Tình trạng móng, cột, dầm, sàn và mái.
- Các dấu hiệu nứt, lún, nghiêng hoặc biến dạng.
- Khả năng chịu lực còn lại của hệ kết cấu.
- Điều kiện khai thác và tải trọng sử dụng hiện tại.
Việc hết niên hạn không đồng nghĩa công trình chắc chắn mất an toàn. Tình trạng thực tế mới là cơ sở để quyết định hướng xử lý phù hợp.
Công trình hết niên hạn có được tiếp tục sử dụng không?
Công trình đã hết thời hạn sử dụng theo thiết kế vẫn có thể được xem xét tiếp tục khai thác nếu kết quả kiểm tra, kiểm định cho thấy còn đáp ứng yêu cầu an toàn.
Tùy kết quả đánh giá, công trình có thể được xử lý theo các hướng:
- Tiếp tục sử dụng bình thường nếu vẫn đảm bảo an toàn.
- Sửa chữa một số hạng mục trước khi tiếp tục khai thác.
- Gia cường các cấu kiện bị suy giảm khả năng chịu lực.
- Hạn chế tải trọng hoặc thay đổi công năng sử dụng.
- Hạn chế sử dụng một phần công trình.
- Ngừng khai thác nếu kết cấu không còn đảm bảo an toàn.
Như vậy, khả năng tiếp tục sử dụng không chỉ phụ thuộc vào “tuổi” công trình mà chủ yếu dựa trên hiện trạng kết cấu, khả năng chịu lực và kết quả kiểm định tại thời điểm đánh giá.
Xem thêm: Cách xác định vị trí cốt thép, đường kính và chiều dày lớp bảo vệ công trình
Những trường hợp cần kiểm định khi công trình hết niên hạn sử dụng
Khi công trình đã hết thời hạn sử dụng theo thiết kế và vẫn có nhu cầu khai thác, việc kiểm định là cơ sở quan trọng để đánh giá mức độ an toàn. Đặc biệt cần chú ý khi xuất hiện một hoặc nhiều trường hợp sau:
- Công trình có các vết nứt mới hoặc vết nứt tiếp tục phát triển.
- Nền móng xuất hiện lún hoặc lún lệch.
- Cột, tường có dấu hiệu nghiêng.
- Dầm hoặc sàn bị võng, biến dạng.
- Bê tông bong tróc, lộ hoặc ăn mòn cốt thép.
- Kết cấu thép bị gỉ, giảm tiết diện hoặc biến dạng.
- Công trình đã sửa chữa, cải tạo nhiều lần.
- Chuẩn bị thay đổi công năng sử dụng.
- Dự kiến tăng tải trọng, bổ sung thiết bị hoặc nâng tầng.
- Công trình từng chịu ảnh hưởng của cháy, ngập, va chạm hoặc sự cố.
- Hồ sơ thiết kế, hoàn công không còn đầy đủ.
- Công trình đã sử dụng lâu nhưng chưa từng được đánh giá lại chất lượng kết cấu.
Với công trình không có biểu hiện hư hỏng rõ ràng, việc hết niên hạn vẫn là thời điểm cần đánh giá lại nếu chủ sở hữu muốn tiếp tục khai thác lâu dài.
Các hạng mục cần kiểm tra khi đánh giá công trình hết niên hạn
Phạm vi kiểm tra phụ thuộc vào loại, quy mô và tình trạng thực tế của công trình. Tuy nhiên, cần ưu tiên các bộ phận trực tiếp tham gia vào hệ chịu lực.
Móng và nền công trình
Móng quyết định khả năng truyền tải trọng xuống nền đất. Khi kiểm tra cần chú ý:
- Hiện tượng lún và lún lệch.
- Nứt nền hoặc nứt tại chân tường.
- Tình trạng móng tại các vị trí cần khảo sát.
- Dấu hiệu thay đổi của nền đất.
- Khả năng tiếp tục chịu tải trong điều kiện sử dụng hiện tại.
Nếu công trình có biểu hiện nghiêng hoặc lún, phần nền móng thường cần được đánh giá kỹ hơn.
Cột, dầm và sàn
Đây là các cấu kiện chịu lực chính nên cần kiểm tra cả hiện trạng vật liệu và biến dạng. Nội dung thường gồm:
- Vết nứt và mức độ phát triển của vết nứt.
- Độ võng của dầm, sàn.
- Bê tông bong tróc hoặc rỗ.
- Cốt thép bị lộ hoặc ăn mòn.
- Kích thước và tiết diện còn lại của cấu kiện.
- Khả năng chịu tải thực tế.
Kết quả giúp xác định hệ khung còn đáp ứng yêu cầu khai thác hay không.
Tường, cầu thang và mái
Các bộ phận này cũng cần được đánh giá vì có thể phản ánh sự biến dạng chung của công trình. Khi kiểm tra thường xem xét:
- Tường bị nứt, nghiêng hoặc tách khỏi kết cấu.
- Bản thang, dầm thang bị nứt hoặc võng.
- Mái xuất hiện võng, gỉ hoặc xuống cấp.
- Tình trạng chống thấm và các vị trí tiếp giáp.
- Các cấu kiện phụ có nguy cơ rơi, bong hoặc mất ổn định.
Những hư hỏng ở các bộ phận này cần được phân loại để xác định phần nào ảnh hưởng đến an toàn kết cấu và phần nào chỉ thuộc lớp hoàn thiện.
Xem thêm: Cách kiểm tra cường độ bê tông hiện trường trên kết cấu công trình hiện hữu
Các liên kết và cấu kiện phụ trợ
Đối với công trình thép, nhà xưởng hoặc hệ kết cấu lắp ghép, các nút liên kết cần được kiểm tra riêng. Nội dung có thể gồm:
- Bu lông và bản mã.
- Mối hàn.
- Liên kết dầm – cột.
- Hệ giằng.
- Điểm neo và các chi tiết liên kết phụ.
Liên kết xuống cấp có thể làm giảm khả năng truyền lực dù bản thân cấu kiện chính vẫn còn tương đối tốt.
Nội dung kiểm định công trình hết niên hạn sử dụng
Kiểm định cần kết hợp khảo sát hiện trạng, đo đạc và tính toán kỹ thuật để xác định khả năng tiếp tục khai thác của công trình. Thông thường, nội dung đánh giá có thể gồm:
- Thu thập hồ sơ: Kiểm tra hồ sơ thiết kế, hoàn công, bảo trì, sửa chữa và các lần cải tạo trước đây.
- Khảo sát hiện trạng: Ghi nhận nứt, lún, nghiêng, võng, bong tróc, ăn mòn và các dấu hiệu xuống cấp khác.
- Đo đạc cấu kiện: Xác định kích thước, tiết diện, độ nghiêng, độ võng và các thông số thực tế.
- Kiểm tra vật liệu: Đánh giá chất lượng bê tông, cốt thép, kết cấu thép hoặc các vật liệu chịu lực liên quan.
- Kiểm tra nền móng: Thực hiện khi có dấu hiệu lún, nghiêng hoặc cần làm rõ khả năng chịu tải.
- Xác định tải trọng thực tế: Xem xét công năng, tải trọng thiết bị và điều kiện khai thác hiện tại.
- Tính toán khả năng chịu lực: Đánh giá lại móng, cột, dầm, sàn và các cấu kiện chính dựa trên số liệu khảo sát.
- Đánh giá độ ổn định tổng thể: Xem xét khả năng làm việc của toàn bộ hệ kết cấu thay vì chỉ từng cấu kiện riêng lẻ.
- Đề xuất hướng xử lý: Xác định công trình có thể tiếp tục sử dụng, cần sửa chữa, gia cường hay phải hạn chế khai thác.
Kết quả kiểm định là căn cứ quan trọng để xem xét việc kéo dài thời gian sử dụng và xác định các điều kiện cần đáp ứng trong quá trình khai thác tiếp theo.
Kết luận
Công trình hết niên hạn sử dụng không đồng nghĩa với việc bắt buộc phải ngừng khai thác ngay. Tuy nhiên, nếu muốn tiếp tục sử dụng, cần kiểm tra và đánh giá chất lượng hiện trạng để xác định khả năng chịu lực, mức độ an toàn và các hạng mục cần sửa chữa hoặc gia cường.
BỐN IBST nhận khảo sát hiện trạng, kiểm định kết cấu và đánh giá khả năng tiếp tục khai thác đối với công trình đã sử dụng lâu năm hoặc hết thời hạn sử dụng theo thiết kế. Liên hệ BỐN IBST để được tư vấn phạm vi kiểm định và phương án xử lý phù hợp với tình trạng thực tế của công trình.
